Flaga opuszczona do połowy masztu

Flaga opuszczona do połowy masztu jest w Polsce znakiem żałoby narodowej. Ustawa wiąże ją wprost z żałobą, którą wprowadza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Sposób opuszczania flagi, postępowanie z innymi flagami i używanie kiru opisują wskazówki Biura Bezpieczeństwa Narodowego w opracowaniu „Duma i szacunek”. Ten poradnik streszcza przepisy i wskazówki. Sama żałoba narodowa jest opisana w poradniku o żałobie narodowej.

Co mówi ustawa

Art. 11 ustawy o godle, barwach i hymnie w brzmieniu nadanym w 2005 r. stanowi:

• Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może, w drodze rozporządzenia, wprowadzić żałobę narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; rozporządzenie określa w szczególności przyczyny i czas trwania żałoby (ust. 1);
• w czasie trwania żałoby narodowej flagę państwową opuszcza się do połowy masztu (ust. 2).

Rozporządzenia Prezydenta wymieniają zwykle budynki siedzib naczelnych władz państwa, innych organów i jednostek państwowych oraz organów samorządu terytorialnego i jednostek komunalnych, dodając, że flagę opuszcza się „w szczególności” na nich. Mieszkańcy i firmy, którzy mają flagę na maszcie, często również opuszczają ją w tym czasie.

Jak przebiega opuszczanie

Według wskazówek BBN:

• flagę, która nie wisiała wcześniej na maszcie, najpierw podnosi się na szczyt masztu, a potem powoli opuszcza do połowy;
• po zakończeniu żałoby flagę ponownie wciąga się na szczyt masztu, a dopiero potem powoli opuszcza i zdejmuje;
• flaga na maszcie powiewa na samym szczycie przez cały czas poza żałobą narodową.

„Połowa masztu” nie jest w przepisach określona w centymetrach. W praktyce chodzi o położenie wyraźnie niższe niż szczyt, tak aby opuszczenie było widoczne. Na niskim maszcie z dużą flagą opuszczona flaga może zbliżyć się do ziemi, co ma znaczenie przy doborze jej rozmiaru. Mechanikę masztu opisuje poradnik o mechanice masztu.

Inne flagi w czasie żałoby

Według BBN, gdy flaga Rzeczypospolitej Polskiej wisi razem z flagami innych państw lub flagami innych rodzajów, na czas żałoby pozostałe flagi zdejmuje się z masztów. Po zakończeniu żałoby najpierw podnosi się flagę państwową do góry, a potem dowiesza flagi zdjęte wcześniej. Dotyczy to również flagi Unii Europejskiej i flag województw, powiatów i gmin. Kolejność flag opisuje poradnik o protokole flagowym.

Kir

Nie każda flaga wisi na maszcie. Flaga na drzewcu, na przykład w uchwycie przy wejściu, nie może zostać opuszczona do połowy. Według BBN flagi wywieszone na drzewcach na znak żałoby przewiązuje się u góry kirem, czyli czarną wstęgą o długości podobnej do wysokości flagi. Flag umieszczonych na masztach nie przewiązuje się kirem, bo znakiem żałoby jest opuszczenie ich do połowy.

Żałoba poza żałobą narodową

Według BBN poza okresem żałoby narodowej flagi państwowej nie opuszcza się do połowy masztu. Wskazówki przewidują dwa wyjątki:

• Jednostki wojskowe i inne formacje mundurowe mogą opuścić flagę na znak żałoby po żołnierzu lub funkcjonariuszu zmarłym podczas pełnienia służby.
• Inne instytucje mogą na znak żałoby wywiesić zamiast flagi państwowej flagę koloru czarnego.

W praktyce zdarza się też, że wojewoda, starosta, prezydent miasta lub wójt ogłasza żałobę na swoim terenie, na przykład po katastrofie. Ustawa o godle, barwach i hymnie nie przewiduje takiej żałoby, więc jej zasady wynikają z ogłoszenia danego organu.

Pogrzeb z flagą

W czasie oficjalnej ceremonii pogrzebowej flagę państwową, według BBN, umieszcza się na trumnie tak, aby kolor biały znajdował się nad sercem zmarłego. Przed złożeniem trumny do grobu flagę się składa i zwyczajowo przekazuje najbliższym zmarłego.