Symbolika biało-czerwonych barw

Biało-czerwona flaga jest jednym z trzech symboli Rzeczypospolitej Polskiej, obok orła białego i „Mazurka Dąbrowskiego”. Jej barwy nie zostały wybrane przypadkowo: wywodzą się z herbu państwa, który ma za sobą ponad siedemset lat historii. Ten poradnik wyjaśnia pochodzenie i znaczenie barw, na podstawie przepisów i opracowania Biura Bezpieczeństwa Narodowego „Duma i szacunek”. Historię flagi i masztu opisuje poradnik o historii masztu flagowego.

Barwy z herbu

Według BBN polskie barwy narodowe wywodzą się z godła państwowego, czyli herbu Orzeł Biały: biel od orła, a czerwień od pola tarczy herbowej. Przez wieki barwy te widniały na chorągwiach i proporcach wojskowych jako znak przynależności państwowej. Dzisiejsze godło opisuje art. 2 ust. 1 ustawy: wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy.

Orzeł występował w Polsce według BBN od XII wieku na monetach i pieczęciach książąt piastowskich, a w pełni ukształtowany, ukoronowany orzeł pojawił się na pieczęci koronacyjnej Przemysła II z 1295 r. Obecną stylizację godła nadano mu w 1927 r.

Biel na górze

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy barwy są ułożone w dwóch poziomych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru białego, a dolny czerwonego. W heraldyce barwa ważniejsza zajmuje miejsce wyższe, a według BBN biel, odpowiadająca bieli Orła Białego, jest barwą ważniejszą. Z tego samego powodu przy fladze mocowanej pionowo do masztu biały pas znajduje się przy maszcie.

Polska flaga odwrócona do góry nogami przypomina flagi Indonezji i Monako, które mają czerwień u góry. Dlatego przy wywieszaniu flagi zwraca się uwagę na to, który pas jest na górze.

Kokarda narodowa

Według BBN w drugiej połowie XVIII wieku, za panowania króla Stanisława Augusta, pojawił się zwyczaj noszenia bieli i czerwieni upiętych w kolistą kokardę. Szczególną rangę barwy zyskały w 1792 r., w czasie obchodów pierwszej rocznicy Konstytucji 3 Maja. 7 lutego 1831 r. sejm powstańczy uchwalił, że kokardę narodową stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli kolor biały z czerwonym. Od tego czasu biało-czerwone kokardy towarzyszyły kolejnym powstaniom.

Znaczenie barw

Przepisy nie przypisują barwom żadnego znaczenia poza ich pochodzeniem z herbu. W popularnych interpretacjach biel kojarzy się z czystością i pokojem, a czerwień z krwią przelaną za ojczyznę i z odwagą. BBN pisze, że biel i czerwień, uświęcone krwią tysięcy polskich patriotów, wyrażały niepodległościowe dążenia narodu.

Symbol państwa i narodu

Art. 1 ust. 1 ustawy o godle, barwach i hymnie wymienia orła białego, biało-czerwone barwy i „Mazurka Dąbrowskiego” jako symbole Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 28 Konstytucji dodaje, że godło, barwy i hymn podlegają ochronie prawnej. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy każdy ma prawo używać barw, w szczególności w celu podkreślenia znaczenia uroczystości, świąt lub innych wydarzeń.

Barwy na co dzień

Według BBN biało-czerwone barwy zdobią ulice i domy w czasie świąt narodowych i rocznic, towarzyszą polskim sportowcom i kibicom, a flagę zatykają alpiniści na zdobytych szczytach. Art. 16 ustawy zakazuje jednak umieszczania symboli na przedmiotach przeznaczonych do obrotu handlowego, chyba że w formie stylizowanej lub artystycznie przetworzonej. Zasady używania flagi opisuje poradnik o zasadach dotyczących flagi, a święta poradnik o fladze w święta.