Żałoba narodowa i flaga

Żałoba narodowa to szczególny czas, w którym państwo oddaje hołd ofiarom tragicznych wydarzeń lub zmarłym osobom o wyjątkowym znaczeniu. W Polsce jej podstawą prawną jest art. 11 ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. Najbardziej widocznym znakiem żałoby są flagi opuszczone do połowy masztu na budynkach urzędów w całym kraju. Ten poradnik opisuje, jak wprowadza się żałobę narodową i co oznacza ona dla flagi. Sposób opuszczania flagi przedstawia poradnik o fladze do połowy masztu.

Kto wprowadza żałobę

Od nowelizacji z dnia 28 lipca 2005 r. żałobę narodową wprowadza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w drodze rozporządzenia. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy rozporządzenie powinno określać w szczególności przyczyny wprowadzenia i czas trwania żałoby, z uwzględnieniem uwarunkowań kulturowych i historycznych oraz przyjętych zwyczajów. Rozporządzenie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów i jest publikowane w Dzienniku Ustaw.

Wcześniej żałobę ogłaszała niekiedy Rada Ministrów w drodze uchwały, a Prezydent wydawał rozporządzenia w sprawie opuszczenia flagi państwowej. Gdy urząd Prezydenta jest nieobsadzony, jego obowiązki wykonuje Marszałek Sejmu; tak było w kwietniu 2010 r.

Co zawierają rozporządzenia

Rozporządzenia o żałobie narodowej mają zwykle podobny układ:

Przykłady

• Kwiecień 2010: po katastrofie samolotu pod Smoleńskiem Marszałek Sejmu wykonujący obowiązki Prezydenta wprowadził żałobę narodową od 10 kwietnia 2010 r. od godz. 18.00; kolejne rozporządzenie przedłużyło ją do 18 kwietnia.
• Styczeń 2019: po śmierci prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza żałoba trwała od 18 stycznia 2019 r. od godz. 17.00 do 19 stycznia do godz. 19.00.
• Kwiecień 2025: w związku ze śmiercią papieża Franciszka Prezydent wprowadził żałobę narodową w dniu 26 kwietnia 2025 r., w dniu jego pogrzebu.

Rozporządzenia te pokazują, że żałoba może trwać od kilku godzin do kilku dni. Pełna lista jest dostępna w Dzienniku Ustaw.

Flaga w czasie żałoby

W czasie żałoby narodowej flagę państwową opuszcza się do połowy masztu. Według wskazówek Biura Bezpieczeństwa Narodowego pozostałe flagi, na przykład flagę Unii Europejskiej czy flagę gminy, zdejmuje się na czas żałoby z masztów, a flagi na drzewcach przewiązuje się u góry kirem, czyli czarną wstęgą. Po zakończeniu żałoby flagę państwową najpierw wciąga się na szczyt masztu, a potem dowiesza pozostałe flagi.

Rozporządzenie wymienia przede wszystkim budynki instytucji publicznych. Mieszkańcy, szkoły, parafie i firmy często przyłączają się do żałoby, opuszczając swoje flagi lub przewiązując je kirem.

Żałoba lokalna

Poza żałobą narodową zdarza się, że wojewoda, prezydent miasta, burmistrz lub wójt ogłasza żałobę na swoim terenie, na przykład po wypadku, w którym zginęli mieszkańcy. Ustawa o godle, barwach i hymnie nie reguluje takiej żałoby. Według BBN poza żałobą narodową flagi państwowej nie opuszcza się do połowy masztu, a instytucje mogą na znak żałoby wywiesić flagę czarną. W ogłoszeniach samorządów spotyka się też opuszczanie do połowy masztu flag gminy lub miasta.

Święto w czasie żałoby

Jeśli żałoba narodowa obejmuje dzień święta państwowego, flaga pozostaje opuszczona do połowy masztu przez cały czas określony w rozporządzeniu. Daty świąt są w poradniku o dniach wywieszania flagi.