Zasady dotyczące flagi Polski

Zasady używania flagi Polski zawiera ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. Ustawa jest krótka: określa wygląd flagi, instytucje, które ją podnoszą, i zasadę szacunku dla symboli. Szczegółowych wskazówek, na przykład o sposobie wciągania flagi na maszt, ustawa nie zawiera; zebrało je Biuro Bezpieczeństwa Narodowego w opracowaniu „Duma i szacunek”. Ten poradnik streszcza, co mówią przepisy i wskazówki. Zasady wywieszania kilku flag razem opisuje poradnik o protokole flagowym.

Kto podnosi flagę

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy flagę państwową podnosi się na budynkach lub przed budynkami, które są siedzibami urzędowymi albo miejscem obrad:

• Sejmu, Senatu i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;
• Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów;
• organów stanowiących samorządu terytorialnego, w czasie ich sesji;
• organów administracji rządowej, innych organów państwowych i państwowych jednostek organizacyjnych, a także organów i jednostek samorządowych, z okazji uroczystości oraz rocznic i świąt państwowych.

Flagę podnoszą również polskie statki żeglugi śródlądowej (art. 7 ust. 2). Flagę z godłem, czyli flagę z godłem pośrodku białego pasa, podnoszą zgodnie z art. 8 przedstawicielstwa dyplomatyczne i urzędy konsularne, cywilne lotniska i lądowiska, cywilne samoloty komunikacyjne podczas lotów za granicę oraz kapitanaty i bosmanaty portów. Polskie statki morskie podnoszą ją jako banderę (art. 9).

Mieszkańcy i firmy

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy każdy ma prawo używać barw Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w celu podkreślenia znaczenia uroczystości, świąt lub innych wydarzeń. Art. 7 ust. 3 idzie dalej i zaleca podnoszenie lub umieszczanie flagi na budynkach mieszkalnych i budynkach firm z okazji świąt i rocznic państwowych oraz innych uroczystości o zasięgu państwowym lub lokalnym. Żaden urząd nie wydaje na to zgody.

W opracowaniu „Duma i szacunek” Biuro Bezpieczeństwa Narodowego zauważa, że osoby prywatne wywieszają flagi przy wejściu do budynku, z okna lub na balkonie albo podnoszą je na maszcie przed budynkiem. Według BBN obywatele nie umieszczają flagi na maszcie na szczycie domu, bo takie umieszczenie oznacza, że w budynku sprawowane są funkcje państwowe. Według tych samych wskazówek flaga z godłem nie jest przeznaczona dla obywateli: służy przedstawicielom Rzeczypospolitej za granicą i podmiotom wymienionym w art. 8.

Szacunek dla flagi

Art. 1 ust. 2 ustawy stanowi, że otaczanie symboli Rzeczypospolitej Polskiej czcią i szacunkiem jest prawem i obowiązkiem każdego obywatela oraz wszystkich organów państwowych, instytucji i organizacji. Art. 15 dodaje, że barwy umieszcza się w sposób zapewniający im należną cześć i szacunek. Zgodnie z art. 16 symbole Rzeczypospolitej nie mogą być umieszczane na przedmiotach przeznaczonych do obrotu handlowego, chyba że w formie stylizowanej lub artystycznie przetworzonej.

Wskazówki Biura Bezpieczeństwa Narodowego opisują, co w praktyce oznacza szacunek dla flagi:

• flaga jest zadbana, a wypłowiałą lub podartą wymienia się na nową;
• na fladze nie umieszcza się napisów ani grafik i nie mocuje się do niej przedmiotów;
• flaga nie służy do nakrywania stołów, mównic, pojazdów ani odsłanianych tablic i pomników; w tym ostatnim przypadku BBN wskazuje biało-czerwoną wstęgę;
• flaga na drzewcu powiewa i swobodnie opada, ale nie dotyka podłoża ani innej płaszczyzny i nie jest owinięta wokół drzewca;
• na jednym maszcie lub drzewcu z flagą państwową nie wisi żadna inna flaga.

Wciąganie i opuszczanie

Według BBN flagę wciąga się na maszt płynnym, energicznym ruchem, a opuszcza powoli. Osoby w pobliżu masztu stoją w postawie wyrażającej powagę, mężczyźni w ubraniach cywilnych zdejmują nakrycie głowy, a wzrok kieruje się na flagę. Poza okresem żałoby narodowej flaga na maszcie powiewa na samym jego szczycie. Jeśli flaga jest podnoszona w czasie odgrywania hymnu, czas jej wciągania dopasowuje się do długości hymnu. Opuszczanie do połowy masztu opisuje poradnik o fladze do połowy masztu.

Flaga w pionie

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy przy umieszczaniu barw w układzie pionowym kolor biały umieszcza się po lewej stronie płaszczyzny oglądanej z przodu. Według BBN, gdy flaga jest mocowana w pionie do masztu, kolor biały znajduje się przy maszcie. Flagi pionowe opisuje poradnik o rodzajach flag.

Barwy i proporcje

Flaga państwowa to prostokątny płat tkaniny o barwach Rzeczypospolitej Polskiej, umieszczony na maszcie (art. 6 ust. 1). Biel i czerwień są ułożone w dwóch poziomych pasach tej samej szerokości, biały u góry. Stosunek szerokości flagi do jej długości wynosi 5:8. Barwy określa załącznik nr 2 do ustawy przez współrzędne trójchromatyczne w przestrzeni barw CIE, a nie przez numery wzorników. Więcej jest w poradniku o wymiarach flag.

Co mówią przepisy karne

• Kodeks karny, art. 137 § 1: kto publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwowy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
• Kodeks wykroczeń, art. 49 § 2: kto narusza przepisy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze aresztu albo grzywny. Grzywna za wykroczenie wynosi zgodnie z art. 24 § 1 od 20 do 5000 zł.

Flagi innych państw chroni art. 137 § 2 Kodeksu karnego, opisany w poradniku o flagach obcych w Polsce.

Zużyta flaga

Według wskazówek BBN zużytą flagę, jeśli nie ma szczególnej wartości historycznej, niszczy się z należytą godnością, na przykład rozdzielając barwy. Pielęgnację flagi opisuje poradnik o konserwacji masztu.