Mechaniek van de vlaggenmast: lijn, katrol en kantelvoet

Een vlaggenmast is een eenvoudig werktuig: een lijn, een katrol en een plek om de lijn vast te zetten. Toch bepaalt die mechaniek hoe makkelijk de vlag omhoog en omlaag gaat, of de vlag halfstok kan hangen en hoeveel geluid de mast maakt. Deze gids beschrijft hoe een vlaggenmast werkt.

Lijn en katrol

In of onder de mastknop zit een katrol. Daarover loopt de vlaggenlijn als een doorlopende lus: het ene deel gaat omhoog als het andere omlaag gaat. De vlag zit met haken of karabiners aan de lijn, meestal bovenaan en onderaan de mastzijde van de vlag. Door aan het vrije deel van de lijn te trekken, gaat de vlag naar boven, en door te vieren, naar beneden.

De kikker

Als de vlag in top hangt, wordt de lijn vastgezet op de kikker, een beslag aan de mast op handhoogte. Volgens de leverancier Vlaggenmasten.nl is dit systeem van kikker en koord eenvoudig en vertrouwd, en daarom bij veel masten de standaarduitvoering. De lijn blijft aan de buitenkant van de mast zichtbaar.

Halfstok

Omdat de vlag aan een lijn hangt, kan ze op elke hoogte blijven hangen. Volgens de Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse vlag gaat de vlag bij halfstok vlaggen eerst vol in top en zakt ze daarna langzaam tot het midden van de vlag op de helft van de normale hoogte hangt, waarna de lijn wordt vastgezet. Bij het strijken gaat de vlag eerst weer in top. Meer staat in de gids over halfstok.

Intern liersysteem

Bij een intern liersysteem loopt de lijn door de binnenkant van de mast. De vlag wordt bediend met een lier, en een contragewicht begeleidt de vlag langs de mast en houdt haar op spanning. Volgens de leverancier hangt er dan geen lijn aan de buitenkant die bij wind tegen de mast slaat, en is het mechanisme niet vrij bereikbaar, wat diefstal tegengaat. Bij zo'n systeem hoort volgens de leverancier een roterende mastknop, die met de wind meedraait en de kans verkleint dat de vlag om de mast draait.

Geluid

Volgens de leverancier ontstaat het meeste tikgeluid van een vlaggenmast niet door het materiaal, maar door een lijn aan de buitenkant die bij wind tegen de mast slaat. Een mast is volgens de leverancier nooit helemaal geruisloos: wind, het doek en bewegende onderdelen maken altijd enig geluid. Een intern liersysteem is de rustigste oplossing.

Kantelen en uitnemen

Hoe de mast bij onderhoud omlaag komt, hangt af van de grondbevestiging. Volgens Vlaggenmasten.nl:

• kan een mast op een kantelvoet (aluminium en polyester) of in een mastbok (hout) gecontroleerd worden gekanteld;
• kan een aluminium mast op een overschuifkoker relatief eenvoudig worden verwijderd;
• staat een mast in een grondbuis vast in de fundering en wordt hij voor onderhoud uit de buis getild.

Kantelen is praktisch om de katrol, de mastknop of de lijn te vervangen zonder ladder of hoogwerker. Een mast van meerdere meters is zwaar en vangt wind; het kantelen gebeurt volgens de montagehandleiding van de fabrikant. Meer staat in de gids over veiligheid van vlaggenmasten.

Als de mechaniek hapert

Een lijn die over de katrol springt, een katrol die vastzit of een lijn die na jaren in de zon verweert, zijn de gewoonste storingen. Die staan beschreven in de gids over reparatie van de vlaggenmast. De onderdelen zelf staan in de gids over toebehoren voor vlaggenmasten.