De Nederlandse driekleur: kleuren en betekenis

De Nederlandse vlag is een van de oudste driekleuren ter wereld. Rood, wit en blauw lijken vanzelfsprekend, maar de kleuren zijn pas in 1937 officieel vastgelegd, en de oorsprong ligt bij het oranje van de Prinsen van Oranje. Deze gids beschrijft de kleuren, hun herkomst en wat de vlag volgens de officiële bronnen symboliseert.

Rood, wit en blauw

Bij Koninklijk Besluit van 19 februari 1937 stelde koningin Wilhelmina vast dat de kleuren van de vlag van het Koninkrijk der Nederlanden rood, wit en blauw zijn. Het Koninklijk Huis omschrijft de drie kleuren als helder vermiljoen (rood), helder wit en kobaltblauw. Dezelfde omschrijving staat in de Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse vlag. De banen liggen horizontaal, met rood boven en blauw onder.

Voor de verhouding bestaat geen voorschrift. Volgens de Handleiding verhoudt de lengte zich in het algemeen tot de breedte als 3:2. Meer daarover staat in de gids over vlagafmetingen.

De oranje oorsprong

Volgens het Koninklijk Huis dateert de eerste vermelding van de Nederlandse vlag uit 1572. De kleuren waren toen oranje, wit en blauw, en het oranje was afgeleid van het Prinsdom Orange, het vorstendom waaraan het huis Oranje-Nassau zijn naam ontleent. Deze vlag staat bekend als de Prinsenvlag.

Rond de zeventiende eeuw werd het oranje geleidelijk vervangen door rood. Het verhaal gaat volgens het Koninklijk Huis dat oranje op zee minder goed zichtbaar was. Na 1813 konden zowel rood-wit-blauw als oranje-wit-blauw worden uitgestoken, omdat de kleuren niet officieel waren vastgesteld. Rood-wit-blauw had de voorkeur en hing op overheidsgebouwen. Het Koninklijk Besluit van 1937 maakte een einde aan die onduidelijkheid. De hele geschiedenis staat in de gids over de geschiedenis van de vlag en de vlaggenmast.

Oranje leeft voort

Het oranje is uit de vlag verdwenen, maar niet uit het vlaggen. Volgens het Koninklijk Huis stamt het gebruik om op hoogtijdagen van het Koninklijk Huis de oranje wimpel te hijsen uit de periode na 1813, toen de Oranjes terugkwamen. De wimpel hangt op Koningsdag en de verjaardagen van koningin Máxima, prinses Beatrix en de Prinses van Oranje. Ook de Koninklijke standaard verwijst naar Orange: de blauwe jachthoorns erop komen uit het wapen van het Prinsdom Orange. Meer staat in de gids over vlaggentypes.

De vlag als symbool

Volgens de Handleiding is de Nederlandse vlag het symbool van de eenheid en de onafhankelijkheid van het Koninkrijk der Nederlanden. Daaruit volgen de gebruiken rond de vlag:

• Op Nederlands grondgebied heeft de vlag de ereplaats als ze naast andere vlaggen hangt.
• Op de vlag hoort geen versiering of toevoeging, en een vlag wordt niet louter als versiering gebruikt.
• Een gehesen vlag raakt de grond niet en hangt niet in het donker, tenzij ze verlicht is.

Het Koninkrijk bestaat uit vier landen: Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De rood-wit-blauwe vlag is volgens het Koninklijk Besluit van 1937 de vlag van het Koninkrijk; Aruba, Curaçao en Sint Maarten hebben elk ook een eigen landsvlag.

Wet en respect

Nederland heeft geen vlaggenwet. Volgens de Rijksoverheid is er geen wet die vlaggen verbiedt of bepaalt hoe er gevlagd wordt. De gebruiken uit de Handleiding zijn dus geen strafbare regels, maar een omschrijving van hoe de vlag met respect wordt behandeld. De vaste dagen waarop de vlag uithangt, staan in de gids over vlaggendagen.