Vlagprotocol bij plechtigheden in Nederland

Bij een officiële plechtigheid, een herdenking of de ontvangst van buitenlandse gasten hangen vaak meerdere vlaggen naast elkaar. Voor de volgorde en de plaats van de Nederlandse vlag bestaan in Nederland vaste regels, vastgelegd in de Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse vlag. Gemeenten werken die regels uit in hun eigen vlaginstructie. Deze gids beschrijft het protocol.

De ereplaats

Volgens de Handleiding hoort de Nederlandse vlag op Nederlands grondgebied altijd de ereplaats te hebben. Bij het tellen van links en rechts gaat de Handleiding uit van iemand die met de rug naar de vlaggen staat, dus kijkend in dezelfde richting als het gebouw.

• Twee vlaggen: de ereplaats is rechts. Daar hangt de Nederlandse vlag.
• Drie vlaggen: de Nederlandse vlag hangt in het midden.

Voor een toeschouwer die naar het gebouw kijkt, hangt de Nederlandse vlag bij twee vlaggen dus links.

Gelijke maat en hoogte

Hangen er meerdere vlaggen, dan zijn ze volgens de Handleiding even groot en hangen ze zo mogelijk op gelijke hoogte. Geen enkele vlag hangt dan boven een andere. De gemeente Zaanstad gebruikt voor de drie masten op het balkon van het stadhuis bijvoorbeeld drie vlaggen van 120 × 180 cm. Meer over maten staat in de gids over vlagafmetingen.

Nederlandse, provincie- en gemeentevlag

Hangen de provincievlag en de gemeentevlag naast de Nederlandse vlag, dan is de opstelling volgens de Handleiding, met de rug naar de vlaggen:

Alleen bij een gemeentelijke aangelegenheid is de volgorde omgekeerd: dan hangt de gemeentevlag rechts. Hangen alleen de Nederlandse vlag en de gemeentevlag, dan hangt de Nederlandse vlag rechts. De vlaginstructie van Zaanstad volgt deze regels voor het stadhuis.

Vlaggen van andere landen

Hangen er naast de Nederlandse vlag vlaggen van andere landen, dan is volgens de Handleiding in het algemeen de eerste letter van de landnamen in het Frans bepalend voor de onderlinge volgorde. Voor de uitwerking van die regel verwijst de Handleiding naar de directie Kabinet en Protocol van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Zaanstad beschrijft de uitwerking voor zijn stadhuis zo: de Nederlandse vlag blijft in het midden, de gemeentevlag vervalt, en de buitenlandse vlaggen staan links en rechts in alfabetische volgorde van hun Franse naam, het eerste land rechts. Meer staat in de gids over buitenlandse vlaggen in Nederland.

Staatsbezoeken en bezoeken van het Koninklijk Huis

Bij een officieel bezoek van een buitenlands staatshoofd wordt volgens de vlaginstructie alleen gevlagd in de plaatsen die worden bezocht. De nationale vlaginstructie bevat volgens Zaanstad geen voorschriften voor een bezoek van leden van het Koninklijk Huis aan een gemeente; Zaanstad vlagt dan zelf uitgebreid met oranje wimpel. Bij een officieel bezoek van de Commissaris van de Koning vlagt Zaanstad met de provinciale vlag.

Voor de rijksdienst stelde de minister-president in 2016 Aanwijzingen inzake protocol vast. Daarin noemt de toelichting de vlag uitdrukkelijk als een van de symbolen die bij protocol doelmatig en sober worden ingezet.

Herdenkingen

Bij herdenkingen hangt de vlag vaak halfstok. Op 4 mei kunnen volgens het Nationaal Comité 4 en 5 mei naast de driekleur ook andere vlaggen, zoals de gemeentevlag, halfstok hangen. Voor de volgorde van de vlaggen gelden dezelfde regels als bij andere plechtigheden. Hoe de vlag halfstok gaat, staat in de gids over halfstok, en de gebruiken bij een overlijden in de gids over de vlag bij rouw.

Bij bedrijven en instellingen

Bedrijven met meerdere masten volgen vaak dezelfde volgorde: de Nederlandse vlag op de ereplaats, en logovlaggen of vlaggen van andere landen daarnaast. Voor bedrijven is dat een gebruik en geen verplichting. Meer staat in de gids over vlaggenmasten voor bedrijven.