Halfstok vlaggen in Nederland

Een vlag die halfstok hangt, is in Nederland een teken van rouw en eerbied. Het bekendste moment is de Nationale Dodenherdenking op 4 mei, maar ook bij een overlijden in de familie of na een ramp gaat de vlag halfstok. Hoe dat gebeurt, staat in de Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse vlag die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2009 publiceerde.

Zo gaat de vlag halfstok

De Handleiding beschrijft het halfstok hijsen in vaste stappen:

1. De vlag wordt eerst vol gehesen, tot in top.
2. Daarna wordt ze langzaam en statig neergehaald, tot het midden van de vlag op de helft van de normale hoogte hangt.
3. De vlaggenlijn wordt vastgezet. De vlag wordt niet opgebonden, maar hangt vrij.

Bij het strijken gaat de vlag volgens de Handleiding eerst weer langzaam en statig vol in top, en wordt ze daarna op dezelfde manier neergehaald. Zo wordt een vlag nooit rechtstreeks uit de halfstokstand gestreken.

Hoe hoog is halfstok?

De Handleiding legt de maat vast aan het midden van de vlag: dat hangt op de helft van de normale hoogte. Bij een vlaggenmast van 6 meter hangt het midden van de vlag dus ongeveer op 3 meter. De Handleiding vraagt ook een stok of mast die lang genoeg is om de vlag, ook halfstok, nooit de grond te laten raken of het verkeer te laten hinderen. Bij een grote vlag aan een korte mast kan dat krap worden. Meer daarover staat in de gidsen over vlagafmetingen en de vlaggencalculator.

Aan een schuine vlaggenstok aan de gevel is halfstok lastig, omdat de vlag vastzit aan de stok. Aan een mast met lijn en katrol kan de vlag wel op elke hoogte hangen. Hoe de lijn en katrol werken, staat in de gids over de mechaniek van de vlaggenmast.

4 mei

Op 4 mei hangt de vlag volgens de vlaginstructie halfstok van 18.00 uur tot zonsondergang, als eerbetoon aan de oorlogsslachtoffers. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept inwoners op de vlag die dag van zonsopgang tot zonsondergang halfstok te hangen. De vlag is de driekleur zonder wimpel. Tijdens de herdenking kunnen volgens het Comité ook andere vlaggen, zoals de gemeentevlag, halfstok hangen.

Op 5 mei, Bevrijdingsdag, hangt de vlag weer in top. Op 15 augustus, het formele einde van de Tweede Wereldoorlog, hangt de vlag volgens het Nationaal Comité ook in top en niet halfstok. De data staan in de gids over vlaggendagen.

Bijzondere vlaginstructies

Bij het overlijden van een lid van het Koninklijk Huis en bij andere bijzondere gebeurtenissen kan de minister-president een bijzondere vlaginstructie uitgeven. De minister-president kan dat ook doen om de slachtoffers van een nationale of internationale ramp te herdenken. Zo'n instructie noemt de dag, de duur en of er uitgebreid of beperkt wordt gevlagd. De vlaginstructie van Zaanstad wijst erop dat zo'n instructie vaak op het laatste moment komt en via de Rijksvoorlichtingsdienst en de media bekend wordt.

Halfstok bij een overlijden

Volgens de Rijksoverheid mag iedereen de vlag halfstok hangen bij een overlijden. Er is geen voorschrift voor de duur. Gemeenten hebben daar soms eigen afspraken over voor hun gebouwen: Zaanstad vlagt bijvoorbeeld bij het overlijden van een bestuurder, raadslid of medewerker in functie met de gemeentevlag op de dag van de uitvaart. Meer staat in de gids over de vlag bij rouw.

Halfstok en de oranje wimpel

De oranje wimpel hoort bij de feestelijke dagen van het Koninklijk Huis. Volgens de vlaginstructie van Zaanstad wordt de vlag nooit met wimpel in rouwstand gehesen.