Vlaggen op feestdagen en bij familiefeesten in Nederland

In Nederland hangt de vlag niet alleen op de vaste vlaggendagen. Op Koningsdag kleurt het land oranje, op Bevrijdingsdag hangt de driekleur in top, en in juni hangen overal vlaggen met een schooltas eraan. Omdat Nederland geen vlaggenwet heeft, is vlaggen bij een feest vrij. Deze gids beschrijft de gebruiken.

Iedereen mag altijd vlaggen

Volgens de Rijksoverheid mag iedereen op alle dagen van het jaar de vlag uithangen, bijvoorbeeld bij een feestelijke gebeurtenis als een huwelijk of het slagen voor een examen. De vlaginstructie geldt alleen voor rijksgebouwen. De vlaginstructie van Zaanstad noemt voor particulieren ook het behalen van een schooldiploma en het vieren van een jubileum als gelegenheid om te vlaggen.

Koningsdag

Koningsdag op 27 april is de verjaardag van koning Willem-Alexander en de enige vaste vlaggendag met uitgebreid vlaggen en oranje wimpel tegelijk. Valt 27 april op een zondag, dan wordt Koningsdag volgens de vlaginstructie op zaterdag 26 april gevierd. Het gebruik van de oranje wimpel op hoogtijdagen van het Koninklijk Huis stamt volgens het Koninklijk Huis uit de periode na 1813, toen de Oranjes terugkwamen.

De wimpel hangt ook op de verjaardagen van koningin Máxima (17 mei), prinses Beatrix (31 januari) en de Prinses van Oranje (7 december). Bij alle andere gelegenheden hangt de vlag volgens het Koninklijk Huis zonder oranje wimpel.

Bevrijdingsdag en de oorlogsherdenkingen

Op 5 mei mag de vlag volgens het Nationaal Comité 4 en 5 mei van zonsopkomst tot zonsondergang in top, zonder wimpel. De vlag kan ook samen met de gemeentevlag, de provincievlag of vlaggen van landen die bij de bevrijding betrokken waren hangen. De avond ervoor, op 4 mei, hangt de vlag halfstok. Meer staat in de gids over vlaggendagen.

Veteranendag op de laatste zaterdag van juni is een dag van uitgebreid vlaggen. Sommige gemeenten hijsen dan naast de driekleur ook de Veteranenvlag; Zaanstad doet dat bijvoorbeeld op Veteranendag, 4 mei, 5 mei en 15 augustus.

Christelijke feestdagen

De algemene vlaginstructie noemt Kerstmis, Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren niet als vlaggendag. Wie die dagen wil vlaggen, mag dat. In de vlaginstructie spelen deze feestdagen een andere rol: valt een vaste vlaggendag op een zondag of een algemeen erkende christelijke feestdag, dan geldt de datum tussen haakjes. Welke feestdagen algemeen erkend zijn, staat in de Algemene termijnenwet. In 2027 schuift de verjaardag van koningin Máxima daardoor van tweede pinksterdag naar 18 mei.

Geslaagd: de vlag met schooltas

Als de uitslag van het eindexamen bekend is, hangt in juni bij veel huizen de vlag uit, vaak met de schooltas aan de top van de stok. Het is een bekend Nederlands gebruik dat de buurt laat zien dat iemand geslaagd is. De Rijksoverheid noemt het slagen voor een examen uitdrukkelijk als gelegenheid waarbij de vlag uit mag. Er gelden geen regels voor; voor het doek zelf gelden wel de gewone gebruiken uit de Handleiding, zoals dat de vlag de grond niet raakt.

Verjaardagen, huwelijken en jubilea

Bij een verjaardag, huwelijk, jubileum of andere familiegebeurtenis hangt de Nederlandse vlag, soms samen met een provincie- of gemeentevlag of een eigen vlag. Er zijn verjaardagsvlaggen en andere feestvlaggen in de handel. De Handleiding vraagt alleen dat op de Nederlandse vlag zelf geen versiering of toevoeging wordt aangebracht. Een feestvlag met tekst is dus een aparte vlag, geen aangepaste driekleur. Meer daarover staat in de gids over vlaggentypes.

Feestelijk vlaggen na zonsondergang

Een feest loopt vaak door tot na zonsondergang. Volgens de Rijksoverheid is het de gewoonte de vlag niet te laten hangen tussen zonsondergang en zonsopkomst, en is het goed gebruik de vlag te verlichten als ze 's nachts blijft hangen. Hoe dat gaat, staat in de gids over vlagverlichting. De overige gebruiken staan in de gids over vlagregels.