Vlagregels in Nederland

Nederland kent geen vlaggenwet. Wat er over het vlaggen vastligt, staat in de algemene vlaginstructie voor rijksgebouwen en in de Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse vlag, die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2009 in de Staatscourant publiceerde. De Rijksoverheid en het Koninklijk Huis beschrijven daarnaast de gebruiken die voor iedereen gelden. Deze gids zet ze op een rij.

Wie mag vlaggen?

Volgens de Rijksoverheid mag iedereen op alle dagen van het jaar de vlag uithangen: burgers, bedrijven en organisaties. Dat kan bij een feestelijke gebeurtenis, zoals een huwelijk of het slagen voor een examen, en ook halfstok bij een overlijden. Er is geen wet die vlaggen verbiedt of bepaalt hoe er gevlagd wordt, en wie de vlag uithangt, is dus nooit strafbaar.

De vlaginstructie bepaalt alleen wanneer en hoe er vanaf gebouwen van de Rijksoverheid wordt gevlagd. Provincies, gemeenten en waterschappen wordt gevraagd zich erbij aan te sluiten. Voor particulieren en bedrijven bestaat er geen instructie, maar het Koninklijk Huis schrijft dat hun wordt verzocht de vlaginstructie voor rijksgebouwen te volgen. De data staan in de gids over vlaggendagen.

Van zonsopkomst tot zonsondergang

De Handleiding zegt dat Nederlandse en buitenlandse vlaggen niet tussen zonsondergang en zonsopgang gehesen horen te worden of te blijven hangen. Een gehesen vlag wordt dus bij zonsondergang gestreken en zo nodig de volgende ochtend na zonsopgang opnieuw gehesen. Een uitzondering is mogelijk als de vlag zo verlicht is dat de kleuren duidelijk te zien zijn. De Rijksoverheid omschrijft dit als gewoonte en goed gebruik, niet als verplichting. Meer staat in de gids over vlagverlichting.

Er is geen vast tijdstip voor het hijsen, behalve op 4 mei, wanneer de vlaginstructie halfstok vlaggen noemt van 18.00 uur tot zonsondergang.

Hijsen en strijken

Volgens de Handleiding wordt de vlag gehesen aan een stok die zo lang is dat de vlag, ook als ze halfstok hangt, nooit de grond raakt of het verkeer kan hinderen. De Rijksoverheid en het Koninklijk Huis noemen hetzelfde gebruik: een gehesen vlag raakt nooit de grond.

Bij halfstok vlaggen gaat de vlag eerst helemaal omhoog en zakt ze daarna langzaam en statig. Bij het strijken van een halfstok gehesen vlag gaat ze eerst weer in top. Dat staat uitgebreid in de gids over halfstok.

Gemeenten beschrijven ook de zorg voor de vlag na gebruik. Volgens de vlaginstructie van Zaanstad wordt een vlag gevouwen bewaard, met de blauwe baan buiten, en wordt een vlag die versleten, gescheurd, sterk verkleurd of niet meer schoon te krijgen is, vervangen.

De vlag zelf

Volgens de Handleiding is de Nederlandse vlag het symbool van de eenheid en onafhankelijkheid van het Koninkrijk der Nederlanden en hoort ze op Nederlands grondgebied de ereplaats te hebben. De kleuren zijn helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw, vastgesteld bij Koninklijk Besluit in 1937. Over de afmetingen zijn geen voorschriften, maar in het algemeen verhoudt de lengte zich tot de breedte als 3:2.

Op de Nederlandse vlag hoort volgens de Handleiding geen enkele versiering of toevoeging. Het gebruik van een vlag louter als versiering hoort achterwege te blijven. Vlaggendoek in rood, wit en blauw mag wel als versiering dienen, bijvoorbeeld in de vorm van draperieën.

Meerdere vlaggen

Hangen er meerdere vlaggen, dan zijn ze volgens de Handleiding even groot en hangen ze zo mogelijk op gelijke hoogte. De ereplaats is rechts, gerekend met de rug naar de vlaggen:

• Twee vlaggen: de Nederlandse vlag rechts.
• Drie vlaggen: de Nederlandse vlag in het midden.
• Met provincie- en gemeentevlag: gemeentevlag links, Nederlandse vlag in het midden, provincievlag rechts. Bij een gemeentelijke gelegenheid is de volgorde omgekeerd.

De volgorde bij vlaggen van andere landen staat in de gidsen over buitenlandse vlaggen in Nederland en het vlagprotocol.

De oranje wimpel

Op Koningsdag en de verjaardagen van koningin Máxima, prinses Beatrix en de Prinses van Oranje hangt de vlag met oranje wimpel. Het Koninklijk Huis schrijft dat de vlag bij alle andere gelegenheden zonder oranje wimpel uithangt. Volgens de vlaginstructie van Zaanstad wordt de vlag nooit met wimpel halfstok gehesen. De wimpel en andere vlaggen komen aan bod in de gids over vlaggentypes.