Mechaniek van de vlaggenmast: buitenlijn, binnenlijn, draaikop

Een vlaggenmast lijkt eenvoudig, maar er zit een klein mechanisme in. De manier waarop de vlag gehesen wordt, bepaalt of de vlag halfstok kan hangen, hoeveel lawaai de mast maakt en hoe gevoelig hij is voor vandalisme. De omzendbrief VR 2015/37 van de Vlaamse Regering noemt een goed werkend hijsmechanisme en touwwerk in orde als deel van de kwaliteitszorg aan openbare gebouwen.

Buitenlijn

Bij een mast met een buitenlijn loopt de hijslijn van onderaan de mast naar de katrol in de top en langs de buitenkant weer naar beneden. De vlag hangt met karabijnhaken of clips aan de lijn. Onderaan wordt de lijn vastgezet aan een kikker of klem. Dit is het eenvoudigste systeem, en onderdelen zijn gemakkelijk te vervangen.

Een nadeel is dat de lijn bij wind tegen de mast kan slaan, wat 's nachts hoorbaar is. Een contragewicht of lijnspanner houdt de lijn strakker.

Binnenlijn

Bij een mast met een binnenlijn loopt de lijn binnenin de mast. Onderaan zit een luikje, vaak met een slot, waarachter de lijn wordt vastgezet. Een binnenlijn klappert niet tegen de mast en maakt het moeilijker om de vlag te stelen. Dat is een reden waarom verenigingen, gemeenten en bedrijven vaak voor een binnenlijn kiezen. De omzendbrief VR 2015/37 wijst erop dat alleenstaande masten sneller doelwit zijn van vandalisme of diefstal.

Katrol en draaikop

In de top loopt de lijn over een katrol. Een draaikop draait mee met de wind, zodat de vlag en de lijn minder rond de mast winden. Bij een baniermast houdt een uithouder de vlag uitgespreid. Sommige uithouders draaien ook mee.

Telescopische mast

Een telescopische mast heeft geen lijn. De vlag zit met ringen vast aan het bovenste segment, en de mast wordt op hoogte gebracht door de segmenten uit te schuiven. De vlag kan dus niet halfstok hangen. Bij rouw is een zwart lint aan de top een gebruikelijke oplossing, zoals de protocoldienst van FOD Binnenlandse Zaken beschrijft voor masten die te kort zijn.

Kantelvoet en grondhuls

Een kantelvoet laat toe de mast neer te laten om de katrol, de lijn of de mastknop te vervangen, zonder hoogwerker of ladder. Een mast in een grondhuls kan er in zijn geheel uitgehaald worden. Beide maken onderhoud veiliger. Meer daarover staat in de gids over veiligheid van vlaggenmasten.

Halfstok en mechaniek

Om de vlag halfstok te laten hangen, is een mast met een lijn en katrol nodig. Volgens de protocoldienst van FOD Binnenlandse Zaken zakt de vlag zo ver dat boven de bovenrand van de vlag een ruimte ter hoogte van de vlag vrijblijft. Op een tweede lijn of een markering op de lijn kan de juiste hoogte vooraf worden aangeduid. Meer daarover staat in de gids over halfstok.

Als de vlag rond de mast windt

Bij draaiende wind kan de vlag rond de mast draaien en vast komen te zitten. De omzendbrief VR 2015/37 beveelt aan om de vlag dan zo nodig op en neer te laten om ze los te schudden. Een draaikop, een uithouder of een strakkere lijn verkleinen de kans daarop. Meer over het herstellen van een vastgelopen lijn staat in de gids over herstelling van de vlaggenmast.