Geschiedenis van de vlaggenmast en de bevlagging in België

De geschiedenis van de vlaggenmast in België is vooral een geschiedenis van de vlaggen die eraan hangen. Van de eerste driekleur in 1830 tot de vlaggen van de gemeenschappen en gewesten weerspiegelt de bevlagging de ontwikkeling van het land: een jonge monarchie, een lidstaat van Europa en een federale staat.

1830: de eerste driekleur

Volgens VRT NWS werd de eerste Belgische vlag op 26 augustus 1830 in Brussel genaaid, in de stoffenwinkel van mevrouw Abts aan de Grasmarkt, in opdracht van twee journalisten. Het was een alternatief voor de Franse driekleur die in de eerste dagen van de opstand opdook. De vlag had horizontale banen in zwart, geel en rood, de kleuren van het wapen van het hertogdom Brabant. Later kwamen de banen verticaal te staan.

1831: Grondwet en koning

De Grondwet van 7 februari 1831 legde de kleuren vast. Het huidige artikel 193 luidt: "De Belgische Natie kiest als kleuren rood, geel en zwart". Op 21 juli 1831 legde Leopold I de grondwettelijke eed af. Een wet van 27 mei 1890 maakte van 21 juli de nationale feestdag. Volgens de Belgische Monarchie wappert de vlag boven het Koninklijk Paleis wanneer de Koning in het land is.

1974: een koninklijk besluit voor openbare gebouwen

Het koninklijk besluit van 5 juli 1974 legde de dagen vast waarop de nationale vlag aan openbare gebouwen wordt gehesen. Een koninklijk besluit van dezelfde datum betreft de bevlagging van openbare gebouwen met de vlag van de Nederlandse Cultuurgemeenschap. Het besluit over de nationale vlag werd verschillende keren aangepast:

• in 1983, 1989, 1993 en 1998
• in 2013, na de troonswisseling van Koning Albert II naar Koning Filip, met de verjaardagen van Koningin Mathilde (20 januari) en Koning Filip (15 april) en hun huwelijksverjaardag (4 december)
• in 2015, na het overlijden van Koningin Fabiola: 11 juni verviel, en alle overleden leden van de koninklijke familie worden sindsdien herdacht op 17 februari

1975–1998: de vlaggen van de gemeenschappen en gewesten

Met de staatshervormingen kregen de gemeenschappen en gewesten eigen symbolen. De Franse cultuurgemeenschap kreeg bij decreet van 20 juli 1975 een eigen vlag en feestdag. Het decreet van 3 juli 1991 van de Franse Gemeenschap hief dat decreet op en legde de vlag met de rode haan en de feestdag op 27 september vast. De Vlaamse Leeuw is volgens de omzendbrief VR 2015/37 sinds 22 september 1973 het volkslied van de Nederlandse Cultuurgemeenschap, en het decreet van 7 november 1990 legde het wapen, de vlag, het volkslied en de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap vast.

In 1990 volgde de Duitstalige Gemeenschap, in 1991 het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en in 1998 het Waals Gewest. De Brusselse vlag kreeg in 2015 een nieuw ontwerp.

1986: de Europese vlag in Brussel

Volgens de Europese Unie werd de Europese vlag in mei 1986 voor het eerst gehesen aan het Berlaymontgebouw, de zetel van de Europese Commissie in Brussel. De vlag met de twaalf gouden sterren hangt sindsdien aan de Europese instellingen in Brussel en, volgens het koninklijk besluit van 1974, op de meeste vlaggendagen naast de Belgische vlag.

De vlaggenmast zelf

De omzendbrief VR 2015/37 toont hoe verschillend vlaggen in België hangen: aan masten op het dak, aan de gevel, tegen het raam en op het trottoir. Aan oudere openbare gebouwen en woningen zijn gevelstokken een vertrouwd beeld, en bij vrijstaande masten zijn aluminium en polyester vandaag de gangbare materialen. Meer daarover staat in de gidsen over soorten vlaggenmasten en materialen voor vlaggenmasten.