Veiligheid van vlaggenmasten: wind, hoogte en leidingen

Een vlaggenmast is een hoge, slanke constructie die veel wind opvangt. De meeste risico's hebben te maken met wind, met werken op hoogte en met leidingen in de grond of in de lucht. Deze gids zet de aandachtspunten op een rij, met de Belgische regels die erbij horen.

Wind en storm

De Belgische nationale bijlage bij de Eurocode voor windbelasting, NBN EN 1991-1-4 ANB, rekent met een referentiewindsnelheid van 23 tot 26 m/s: volgens de Odisee Hogeschool 26 m/s in Brugge en 23 m/s in Aarlen, met een stuwdruk die in Brugge ongeveer 28 procent hoger ligt. De vlag vergroot de windbelasting op de mast aanzienlijk, en hoe groter de vlag, hoe groter de kracht op de mast en de fundering.

Fabrikanten berekenen hun masten voor een bepaalde windsnelheid en vlagmaat. Een grotere vlag dan opgegeven belast de mast meer dan waarvoor hij ontworpen is. Bij een stormwaarschuwing is het gebruikelijk om de vlag binnen te halen, en bij telescopische masten om de mast in te schuiven.

Bliksem

Een vrijstaande mast is vaak het hoogste punt in de omgeving. Metalen masten geleiden elektriciteit. Tijdens onweer is het gebruikelijk om uit de buurt van de mast te blijven en pas na het onweer te hijsen of neer te halen. Voor masten op grote gebouwen maakt de bliksembeveiliging van het gebouw vaak deel uit van het ontwerp.

Hoogspanningslijnen en kabels

KLIM-CICC waarschuwt dat onvoldoende afstand tot bovengrondse hoogspanningslijnen en ondergrondse elektriciteitskabels grote schade en zwaar letsel kan veroorzaken, en dat ongevallen met leidingen voor aardgas en andere stoffen ernstige gevolgen kunnen hebben. Bij het plaatsen, neerlaten of transporteren van een mast speelt de afstand tot bovengrondse lijnen mee. Voor graafwerk geldt een meldplicht via KLIP in Vlaanderen en KLIM-CICC in Brussel en Wallonië, zoals beschreven in de gids over een vlaggenmast plaatsen. Is er toch een leiding geraakt, dan raadt KLIM-CICC aan het werk meteen te stoppen, iedereen op veilige afstand te brengen en de beheerder en zo nodig de hulpdiensten te verwittigen.

Werken op hoogte

Onderhoud aan de top van een mast, zoals de katrol of de mastknop vervangen, gebeurt op hoogte. Voor werknemers geldt titel 5 van boek IV van de codex over het welzijn op het werk, over arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte. Volgens de FOD Werkgelegenheid is een ladder als werkpost alleen toegelaten voor werk van korte duur met lichte lasten, en worden verplaatsbare ladders vastgezet voor ze worden betreden. Voor ander werk op hoogte noemt de codex steigers, hoogwerkers en andere geschikte arbeidsmiddelen.

Een mast met een kantelvoet of in een grondhuls kan worden neergelaten of uitgehaald, zodat het werk op de grond kan gebeuren. Dat is een reden waarom masten met een kantelvoet populair zijn bij verenigingen en gemeenten.

Vandalisme en diefstal

De omzendbrief VR 2015/37 wijst erop dat alleenstaande masten sneller het doelwit zijn van vandalisme of diefstal, en raadt voor Vlaamse openbare gebouwen aan om vlaggen aan zulke masten 's avonds binnen te halen. Een binnenlijn met een afsluitbaar luik maakt het moeilijker om de vlag te stelen of de lijn door te snijden.

Nagaan en onderhouden

De omzendbrief VR 2015/37 beveelt aan om het aantal masten en hun materiële toestand geregeld na te gaan: waar en hoe ze bevestigd zijn, of het hijsmechanisme werkt en of het touwwerk in orde is. Meer daarover staat in de gids over onderhoud van de vlaggenmast.