Halfstok in België: hoe en wanneer

Een vlag die halfstok hangt, is een teken van rouw. De Belgische Monarchie omschrijft het zo: de vlag hangt halverwege de stok bij het overlijden van de koning, de koningin of een voormalige vorst, of wanneer de regering nationale rouw afkondigt, bijvoorbeeld na een grote ramp. De dienst Protocol van FOD Binnenlandse Zaken beschrijft hoe dat gebeurt.

Hoe ver de vlag zakt

Volgens de protocoldienst van FOD Binnenlandse Zaken wordt de vlag zo ver neergelaten dat tussen de bovenrand van de vlag en de voet van de mastknop een afstand overblijft die gelijk is aan de hoogte van de vlag. De uitleg die de dienst erbij geeft: boven de vlag blijft ruimte om er nog een te hijsen, namelijk de onzichtbare vlag van de rouw.

Een voorbeeld: een vlag van 150 × 225 cm aan een mast van 8 meter hangt halfstok als de bovenrand ongeveer 1,5 meter onder de mastknop hangt. Dat is dus niet precies halverwege de mast, maar een vlaglengte lager dan normaal.

Het is gebruikelijk om de vlag eerst helemaal tot boven te hijsen en ze dan langzaam tot halfstok te laten zakken. Bij het binnenhalen gaat ze eerst weer tot boven en dan helemaal naar beneden.

Een te korte mast

Een vlag die halfstok hangt, raakt volgens de protocoldienst nooit de grond. Is de mast te kort om de vlag voldoende te laten zakken, dan wordt de top van de mast omwonden met een zwart lint dat goed zichtbaar is en met de vlag kan meewapperen. Het lint snoert de vlag niet in. Een vlag aan een gevelstok zonder lijn en katrol kan niet zakken; ook dan is een zwart lint aan de top een gebruikelijke oplossing.

Wanneer de vlag halfstok hangt

• 17 februari: het koninklijk besluit van 5 juli 1974 schrijft voor die dag de Belgische en de Europese vlag halfstok voor, ter nagedachtenis van de overleden leden van de koninklijke familie. Sinds de wijziging van 29 mei 2015 worden zij allemaal op die dag herdacht.
• Overlijden in het koningshuis: de regering geeft richtlijnen voor de openbare gebouwen.
• Nationale rouw: de regering beslist of een dag van nationale rouw wordt afgekondigd. Volgens VRT NWS is daarover weinig wettelijk geregeld, maar zijn er vaste gebruiken: vlaggen halfstok aan officiële gebouwen en een minuut stilte. Voorbeelden zijn de mijnramp van Marcinelle in 1956, de dood van Koning Boudewijn in 1993, de aanslagen van 22 maart 2016 en de overstromingen van juli 2021.

Ook gemeenten, provincies, gemeenschappen en gewesten laten soms de vlag halfstok hangen bij een lokale ramp of het overlijden van een bekende inwoner.

Andere vlaggen

De protocoldienst vermeldt dat ook de andere vlaggen halfstok kunnen hangen. Hangen de Belgische, de Vlaamse en de Europese vlag naast elkaar, dan is het gebruikelijk dat ze op een rouwdag samen halfstok hangen. Meer over de volgorde staat in de gids over het vlaggenprotocol.

Halfstok als particulier

Particulieren, verenigingen en bedrijven zijn niet verplicht om de vlag halfstok te hangen, ook niet op dagen van nationale rouw. Wie dat wel doet, kan dezelfde werkwijze volgen als aan openbare gebouwen. Meer over rouw in de familie of bij een vereniging staat in de gids over vlaggen bij rouw.